Những dấu hiệu cho thấy cân nặng của con cần được bác sĩ Nhi khoa đánh giá
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám cân nặng khi đường cong tăng trưởng đi ngang hoặc đi xuống liên tục 1–2 tháng, hoặc khi cân nặng vượt / thấp hơn rõ rệt so với chuẩn độ tuổi. Can thiệp sớm từ giai đoạn này giúp trẻ phục hồi nhanh hơn là đợi đến khi suy dinh dưỡng hoặc béo phì đã rõ.
Nên khám khi đường cong tăng trưởng đi ngang / đi xuống 1–2 tháng.
Dấu hiệu thiếu cân: đứng cân/sụt cân 1 tháng, biếng ăn kéo dài trên 2 tuần, mệt mỏi.
Dấu hiệu thừa cân: tăng cân quá nhanh, thở gấp khi vận động, ăn nhiều ít vận động.
Tự theo dõi tại nhà: điền biểu đồ tăng trưởng WHO hằng tháng; đo MUAC cho trẻ 6 tháng–5 tuổi.
Sau 24 tháng nên khám dinh dưỡng định kỳ 1–2 lần/năm; khám Nhi/Dinh dưỡng nhi.
I – Những dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám cân nặng?
Cần khám khi trẻ đứng cân/sụt cân kéo dài, tăng cân quá nhanh, cân nặng lệch rõ so với chuẩn tuổi, hoặc biếng ăn kéo dài kèm mệt mỏi. Các dấu hiệu chia làm hai nhóm: thiếu cân và thừa cân.
Nhóm 1: Dấu hiệu trẻ thiếu cân, chậm phát triển
- Đứng cân hoặc sụt cân: Không tăng cân, đứng cân hoặc giảm cân liên tục từ 1 tháng trở lên.
- Biếng ăn kéo dài: Từ chối ăn, sợ ăn, nôn trớ, hoặc biếng ăn kéo dài trên 2 tuần.
- Cơ thể mệt mỏi: Uể oải, hay cáu gắt, ngủ không ngon, kém linh hoạt.
- Chậm phát triển vận động: Chậm lẫy, ngồi, bò, mọc răng muộn hơn bạn cùng lứa.
- Đề kháng kém: Hay ốm vặt, dễ nhiễm trùng hô hấp hoặc tiêu hóa liên tục.
Nhóm 2: Dấu hiệu trẻ thừa cân, béo phì
- Tăng cân quá nhanh: cân nặng tăng vọt bất thường trong thời gian ngắn.
- Kèm biểu hiện mệt mỏi: thở gấp khi vận động, buồn ngủ vào ban ngày.
- Ăn uống quá mức: liên tục thèm ăn, ăn nhiều đồ ngọt, dầu mỡ nhưng ít vận động.
II – Khi nào là bình thường, khi nào nên đưa trẻ đi khám ngay?
Cân nặng tăng đều theo đường cong tăng trưởng thường là bình thường, theo dõi tại nhà. Nên đi khám khi đường cong đi ngang/đi xuống 1–2 tháng, hoặc cân nặng lệch rõ so với chuẩn tuổi.
Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau, nên điều quan trọng không phải một con số tại một thời điểm, mà là xu hướng thay đổi theo thời gian. Bảng dưới đây giúp cha mẹ hình dung nhanh khi nào nên đặt lịch khám:
|
Dấu hiệu ở trẻ |
Nên làm gì |
| Cân nặng tăng đều, đường cong tăng trưởng ổn định | Theo dõi tại nhà, khám định kỳ |
| Đứng cân hoặc sụt cân liên tục 1 tháng trở lên | Nên đặt lịch khám |
| Đường cong tăng trưởng đi ngang / đi xuống 1–2 tháng | Nên đặt lịch khám |
| Tăng cân quá nhanh, bất thường trong thời gian ngắn | Nên đặt lịch khám |
| Cân nặng vượt / thấp hơn rõ rệt so với chuẩn tuổi | Nên đặt lịch khám |
| Biếng ăn kéo dài trên 2 tuần, kèm mệt mỏi, hay ốm vặt | Nên đặt lịch khám |
Nếu chưa chắc con thuộc nhóm nào, cha mẹ nên nghiêng về hướng cho con đi khám sớm — can thiệp sớm luôn dễ hơn.
III – Cha mẹ có thể tự theo dõi cân nặng của trẻ tại nhà như thế nào?
Điền chỉ số của con vào biểu đồ tăng trưởng WHO hằng tháng; nếu đường vẽ lệch kênh đi xuống hoặc đi ngang nhiều tháng là tín hiệu cần đi khám. Với trẻ 6 tháng–5 tuổi có thể đo chu vi vòng cánh tay (MUAC).
- Dùng biểu đồ tăng trưởng WHO: Điền cân nặng của con hằng tháng; đường lệch kênh đi xuống hoặc đi ngang nhiều tháng là dấu hiệu cần khám.
- Đo chu vi vòng cánh tay (MUAC): Áp dụng cho trẻ 6 tháng–5 tuổi; chu vi dưới 13,5 cm là mức báo động trẻ đang thiếu hụt dinh dưỡng.
IV – Nên đưa trẻ đi khám cân nặng ở đâu và cần chuẩn bị gì?
Nên khám chuyên khoa Nhi hoặc Dinh dưỡng nhi. Trước khi đi, cha mẹ nên ghi lại nhật ký ăn uống 1 tuần, mang theo sổ tiêm chủng và các chỉ số cân nặng, chiều cao gần đây của con.
Khi khám, trẻ thường được đo chiều cao, cân nặng và phân tích chỉ số cơ thể; với trẻ nhỏ, bác sĩ dùng bảng nhân trắc của WHO, với trẻ lớn hơn có thể phân tích thành phần cơ thể. Nếu cần, bác sĩ chỉ định xét nghiệm máu, vi chất để tìm nguyên nhân.
Chuẩn bị trước khi đi khám:
- Ghi lại nhật ký ăn uống của con trong 1 tuần gần nhất (ăn gì, bao nhiêu, mấy bữa).
- Mang theo sổ khám bệnh, sổ tiêm chủng và các chỉ số cân nặng, chiều cao gần đây.
- Ghi rõ các biểu hiện bất thường để trao đổi với bác sĩ.
Trên thực tế, có bé 10 tuổi tăng cân rất nhanh, ăn nhiều và ít vận động khiến gia đình lo lắng. Sau khi khám và đánh giá, bác sĩ giúp gia đình điều chỉnh chế độ ăn và vận động phù hợp; tình trạng cải thiện tùy theo mức độ tuân thủ của mỗi trẻ.
V – Những sai lầm cha mẹ thường mắc khi theo dõi cân nặng của con
- Chỉ lo khi con gầy: Bỏ qua trường hợp con tăng cân quá nhanh, thừa cân.
- Phán đoán theo cảm tính: Không đối chiếu với chuẩn cân nặng theo tuổi và biểu đồ tăng trưởng.
- Trì hoãn đi khám: Đợi đến khi suy dinh dưỡng hoặc béo phì đã rõ mới can thiệp, khiến việc phục hồi khó hơn.
- Tự ý bổ sung sản phẩm tăng/giảm cân: Dùng khi chưa rõ nguyên nhân có thể không phù hợp với trẻ.
VI – Câu hỏi thường gặp
1. Bao lâu nên cho trẻ khám cân nặng một lần?
Sau 24 tháng tuổi, cha mẹ nên cho trẻ khám dinh dưỡng định kỳ khoảng 1–2 lần mỗi năm, hoặc sớm hơn khi có dấu hiệu bất thường.
2. Con hơi mập có cần đi khám không?
Nếu cân nặng chỉ nhỉnh nhẹ và đường cong tăng trưởng ổn định thì có thể theo dõi tại nhà; nếu tăng cân nhanh bất thường hoặc vượt rõ chuẩn tuổi thì nên đi khám.
3. Khám cân nặng cho trẻ có cần xét nghiệm máu không?
Không phải lúc nào cũng cần. Bác sĩ chỉ định xét nghiệm máu, vi chất khi cần tìm nguyên nhân cụ thể sau khi thăm khám.
4. Trẻ mấy tuổi nên bắt đầu theo dõi cân nặng bằng biểu đồ?
Cha mẹ có thể theo dõi bằng biểu đồ tăng trưởng WHO ngay từ nhỏ; đo MUAC áp dụng cho trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi.
Bài viết liên quan
